Nieuwe Europese regels dreigen fataal uit te pakken voor de Nederlandse Boekenbon en andere cadeaucheques. Brussel wil witwassen en fraude aanpakken, maar heeft de regels zo geformuleerd dat het voortbestaan van de cadeaubonnen nu serieus gevaar loopt. „Dit is Nederlands cultureel erfgoed: dat mag niet verdwijnen.”
De Boekenbon bestaat al negentig jaar. Een winstoogmerk heeft het bedrijf dat de bon uitgeeft niet. De gezamenlijke boekhandelaren willen via de bon vooral de tanende populariteit van lezen stoppen. Dat de bon op een hoop wordt geveegd met witwasconstructies binnen Europa, kan dan ook nooit de bedoeling zijn. Toch is dat wel wat dreigt te gebeuren.
Boekenbon-directeur Sanne Muijser zocht daarom steun bij Europarlementariër Dirk Gotink (NSC), die nu in Brussel probeert de cadeaubon veilig te stellen. „Je kunt zorgen hebben over witwassen en dark money-achtige structuren, maar die zijn bij de Boekenbon natuurlijk volstrekt ongegrond’’, zegt Gotink, die de Portugese Eurocommissaris Maria Luís Albuquerque in een brief om opheldering heeft gevraagd.
Wat is precies het probleem?
De Europese Unie probeert de explosief groeiende en veranderende betaalmarkt in het gareel te krijgen. Daar wemelt het nu van de nieuwe, digitale initiatieven die gebruikmaken van technologische mogelijkheden als wallets en contactloos betalen.
Brussel ziet dat bedrijven ‘netwerken’ bouwen waarin geld digitaal wordt rondgepompt. Toezicht daarop ontbreekt nu te vaak, en door de toenemende populariteit groeien de risico’s op zaken als oplichting en witwassen.
De netwerken zijn soms zo groot, dat ze in feite een deel van het betaalsysteem vormen. Daarom worden de regels aangescherpt. Tot nu toe mochten nationale toezichthouders uitzonderingen aanwijzen, voor toepassingen waarbij het risico op misbruik erg klein is. Zij hoeven niet aan de uitgebreide toezichtsregels te voldoen.
Uitzonderingen
Dat geldt bijvoorbeeld voor ov-kaarten, maaltijdcheques en tankpassen. En voor de Boekenbon dus: ook die kreeg volgens Muijser zo’n uitzonderingspositie van De Nederlandsche Bank. Maar de ruimte om die uitzonderingen aan te wijzen, verdwijnt voor lidstaten. Volgens Gotink gaat de Europese Commissie nu per geval bekijken of een initiatief door de beugel kan. Boekenbon-directeur Muijser ziet de bui al hangen.
„Wij hebben een omzet van 23 of 24 miljoen euro, op Europese schaal zijn wij natuurlijk een zandkorreltje. Daar komen wij nooit aan tafel. En die toezichtsregels zijn voor ons echt niet uitvoerbaar: we zijn geen bank.’’
Omdat dit probleem ook andere culturele kaarten kan treffen – in Nederland bijvoorbeeld de VVV-bon en de Podiumcadeaukaart, in Frankrijk de Cheque Lire – vertrouwt Gotink erop dat er iets op wordt gevonden.
In de brief vraagt hij de Europese Commissie om klip en klaar te bevestigen dat het niet de bedoeling is dat lokale, culturele initiatieven sneuvelen door de nieuwe regels. „Ik vertrouw erop dat dat niet de bedoeling is van deze nieuwe regels.’’
Boekenbon-directeur Muijser duimt dat de poging effect heeft. „Ik ben er helemaal voor dat Europa de problemen aanpakt, maar er wordt niet nagedacht over de implicaties. We weten allemaal hoe belangrijk het is dat mensen blijven lezen. Ik hoop dat ze dat daar ook zien. De Boekenbon is Nederlands cultureel erfgoed: die mag niet verdwijnen.’’