Het EU-asiel- en migratiepact zou dé oplossing zijn voor het vastgelopen asielstelsel. Maar wat blijkt: door het pact was er wekenlang onduidelijkheid over het aantal asielzoekers dat zich in Nederland meldde. Vijf prille bevindingen over het EU-migratiepact.
1. Gedoe over de cijfers
Het is vaste prik. Elke maandag deelt het ministerie van Justitie en Veiligheid de weekcijfers asiel: hoeveel mensen vragen er die week asiel aan in ons land? Dit jaar schommelt dat aantal tussen de 900 en 1000 mensen.
Maar na de invoering van het EU-asiel- en migratiepact op 12 juni, worden de cijfers afgerond op tientallen en uitgesplitst in eerste aanvragen en nareizigers. En: de cijfers dalen iets. 710, 630, 690, 890. Tot er na 6 juli geen nieuwe cijfers meer bij kwamen.
De reden, volgens het ministerie: door het EU-migratiepact worden cijfers op een andere manier bijgehouden. Daardoor kan een woordvoerder ‘geen betrouwbare cijfers delen’. Er zou sprake zijn van dubbelingen.
Dinsdag meldde de woordvoerder dat het probleem is opgelost. De afgelopen drie weken kwamen er respectievelijk 810, 760 en 840 asielaanvragen binnen, in lijn met de weken daarvoor.
2. Komen er ook echt minder asielzoekers naar Nederland?
Het EU-migratiepact is een verzameling afspraken over strengere grenscontroles, snellere procedures en verplichte samenwerking tussen EU-landen. Maar iedereen zegt hetzelfde: het is nog te vroeg om met iets van zekerheid uitspraken te doen over de effecten.
Mensen die op of na 12 juni asiel hebben aangevraagd, hebben nog niet de gehele procedure doorlopen. Of asielzoekers sneller en vaker worden afgewezen, is dus nog niet bekend. Pas na honderd dagen – op 20 september – willen alle instanties de balans opmaken.
Wel heeft de IND ‘het idee’ dat zich minder asielzoekers melden in Ter Apel. Ook minister van Asiel Bart van den Brink sprak kort voor de zomer voorzichtig over ‘een dalende lijn’. En dat is opvallend: in de zomer stijgt het aantal asielzoekers meestal. Meer tijd en data zijn nodig om te bepalen of er een causaal verband is met het migratiepact.
3. Technische malheur
De IND heeft rekening gehouden met kinderziektes, en die zijn er. Op dag 1 ging het al mis: het Europese systeem waarin alle asielzoekers moeten worden aangemeld, lag eruit. Een aantal mensen moest daarom handmatig worden aangemeld. Later moesten ze weer terug om alsnog de procedure te doorlopen.
Helemaal zeker is het niet, maar volgens een IND-woordvoerder komen de dubbelingen mogelijk daarvandaan. Honderden zijn het er niet, zegt hij, maar wel ‘meer dan tien’.
Die eerste technische malheur was na een paar dagen opgelost. Momenteel functioneren de systemen ‘naar behoren’, schreef Van den Brink in juli aan de Eerste Kamer. Ook de IND is inmiddels tevreden. De nieuwe asielprocedure loopt goed, zegt een woordvoerder.
4. Logistieke problemen
Wat nog niet altijd soepel loopt: het eerste gesprek van de IND met een asielzoeker. Daarin moet duidelijk worden waarom iemand recht denkt te hebben op asiel.Een asielzoeker wordt voor dat gesprek uitgenodigd. Het IND geeft die uitnodiging aan het COA, dat moet hem aan de asielzoeker geven. Maar soms gebeurt dat niet, of te laat. Een asielzoeker heeft dan geen idee dat hij of zij in Ter Apel wordt verwacht. Nog een probleem: het lukt het COA niet altijd om vervoer te regelen.
Het is al voorgekomen dat asielzoekers niet kwamen opdagen bij hun gesprek – cruciaal om kans te maken op asiel. Dat heeft nog geen nadelige gevolgen gehad, meldt de IND-woordvoerder. „We zijn er coulant mee omgegaan, want dit was duidelijk overmacht.’’ Volgens het COA is er inmiddels ‘nadere afstemming’ over de uitnodigingen en het vervoer.
Maar voor de Raad voor Rechtsbijstand zijn die problemen reden om alarm te slaan. Door de logistieke problemen konden asieladvocaten ook geen gesprekken plannen met hun cliënten. Op 29 juni werd daarom de rechtsbijstand tijdelijk stopgezet, en na tijdelijke maatregelen een paar dagen later hervat. Aan een structurele aanpak wordt nog gewerkt.
5. De vergeten groep
En dan zijn er nog de mensen die al vóór 12 juni asiel hebben aangevraagd. Zij moeten achter in de rij aansluiten, de nieuwe asielzoekers krijgen voorrang. Omdat het kabinet het belangrijk vindt dat Nederland zich aan de termijnen uit het pact houdt, is 70 procent van de IND’ers druk met de nieuwe asielaanvragen.
Zo’n 50.000 ‘oude’ asielzoekers wachten vaak al jaren. Volgens het kabinet moeten ze nu nog drie jaar wachten voor ze duidelijkheid hebben. Onacceptabel lang, vinden asieladvocaten.