De NOS stelt zich tot doel “de primaire informatiebron te zijn op het gebied van nieuws, sport en evenementen, zodat de Nederlandse burger beter in staat is te oordelen over ontwikkelingen in de wereld, waardoor hij zijn gedrag beter kan bepalen.” Althans, dat staat zo in de (pretentieuze) missie van de NOS. Stel, de NOS is jouw primaire informatiebron. Dan wil je dat die bron onder meer zorgvuldig en betrouwbaar is. Toch?
In diezelfde missie stelt de NOS “de hoogste journalistieke eisen” van zorgvuldigheid en betrouwbaarheid hanteren. Nogmaals: stel dat de NOS jouw primaire informatiebron is. Dan hoef je je wat betreft zorgvuldigheid en betrouwbaarheid dus geen zorgen te maken? Ik heb eerder geschreven dat de NOS allesbehalve zorgvuldig en betrouwbaar is, maar zou het zo kunnen zijn dat de NOS haar leven heeft gebeterd?
Om de NOS opnieuw te beoordelen neem ik een blik op recente berichtgeving, te beginnen met een artikel en een Journaal-item over het voorterrein van het aanmeldcentrum in Ter Apel. “Vechtpartijen op voorterrein Ter Apel op eerste avond zonder Rode Kruis”, kopte de NOS boven een artikel dat op 12 juli werd gepubliceerd. Op basis van het persbureau ANP schrijft de NOS: “Met name een klein groepje mannen zou herhaaldelijk de confrontatie hebben opgezocht met vluchtelingen uit het aanmeldcentrum.”
Volgens de NOS zouden in het aanmeldcentrum dus vluchtelingen zitten. Een journalist kan dat woord gebruiken als hij of zij zich in een oorlogsgebied bevindt (of in een naburig gebied) en verslag doet over mensen die op de vlucht zijn. Daarvan is in dit geval geen sprake, want het artikel gaat over Ter Apel. In Nederland is geen oorlog en in onze buurlanden ook niet. Wel zijn er in ons land mensen die een vluchtelingenstatus hebben. Je zou hen ook als vluchtelingen kunnen omschrijven.
Hoe weet de NOS dat iemand een vluchtelingenstatus heeft als hij of zij het aanmeldcentrum komt uitgelopen? Werd dat door het ANP, waarop de NOS zich baseert, gevraagd? Zo ja, deed het ANP dat bij alle mensen die uit het aanmeldcentrum kwamen gelopen en die door “met name een klein groepje mannen” werden lastiggevallen? Het artikel van de NOS geeft geen aanleiding om dat te veronderstellen. Eerder is er sprake van oneigenlijk gebruik van het woord vluchtelingen en gaat het in werkelijkheid om asielzoekers.
Het bleek die dag geen eenmalige fout te zijn. In het NOS Achtuurjournaal had verslaggever Edwin van den Berg het ook over “vluchtelingen”. Niet één, maar twee keer. En ook in dit geval was er geen aanleiding om te veronderstellen dat hij het over mensen met een vluchtelingenstatus had. Zijn taalgebruik was dus onzorgvuldig en zijn reportage daardoor onbetrouwbaar. Asielzoekers zonder vluchtelingenstatus zijn immers geen vluchtelingen. Blijkbaar vindt de hoofdredactie dat goed, want de afgelopen maanden is het vaker voorgekomen dat asielzoekers als vluchtelingen werden omschreven. “De vis begint te stinken bij de kop”, aldus een Nederlands gezegde en dat lijkt hier van toepassing te zijn.
Op 13 juli waren er in de Journaals van 18:00 uur en 20:00 uur items over de afgenomen acceptatie van homoseksuelen en zaken die daarmee gepaard gaan (zoals het verwijderen van andermans regenboogvlaggen). Voor duiding raadpleegde de NOS Niels Spierings. De hoogleraar Sociologie van de Radboud Universiteit liet “the elephant in the room” (moslims) onbenoemd, al had hij het wel over “conservatief-religieuze groepen”. In het Journaal van 18:00 uur werd de focus gelegd op tegenstanders van “woke”. Twee uur later lag de focus op “populistische partijen”.
Sociologie is geen exacte wetenschap. Het is een vakgebied dat binnen de “sociale wetenschappen” valt. De onderzoeksresultaten worden slechts deels door middel van experimenten verkregen. Men gebruikt vaak andere methoden om onderzoek te doen, die minder betrouwbaar zijn. Bovendien heeft de politieke signatuur van de onderzoeker(s) niet zelden een invloed op de onderzoeksvraag, de wijze waarop het onderzoek wordt uitgevoerd en de resultaten worden geïnterpreteerd. Als de NOS een socioloog raadpleegt, is het zorgvuldig transparant te zijn over de politieke signatuur van die socioloog (voor zover daarover informatie beschikbaar is).
De NOS liet echter onvermeld dat Spierings aan een politieke partij gelieerd is, terwijl die informatie makkelijk te vinden is. In het verleden was hij namelijk co-voorzitter van de kandidatencommissie van GroenLinks voor de Nijmeegse gemeenteraadsverkiezingen. Onduidelijk is alleen wanneer dat was (in ieder geval was Spierings destijds nog universitair docent). De kans is klein dat hij sindsdien zijn lidmaatschap heeft opgezegd. Waarom verzwijgt de NOS zijn politieke signatuur? Dat is nou niet bepaald transparant en men zou dat onzorgvuldig kunnen noemen.
Een blik op de Bluesky-tijdlijn van Spierings maakt overigens duidelijk dat hij erg “woke” is. Hij is een aanhanger van “intersectionaliteit”. Dat is een stroming die anti-Westers is en de oorzaak van een probleem graag bij “de witte man” zoekt. Het is dan ook geen verrassing dat Spierings de toenemende invloed van de islam onbenoemd laat en de schuld van de dalende homo-acceptatie liever elders zoekt: bij zijn politieke tegenstanders, die anti-”woke” zijn en vaak op “populistische partijen” stemmen. Het is een boodschap die goed in het NOS-narratief past, want deze “neutrale taakomroep” moet ook niets hebben van partijen die zich rechts van de VVD bevinden (regelmatig worden die partijen als “radicaal-rechts” bestempeld).
Het onvermeld laten van de politieke signatuur van Spierings zou men “liegen door omissie” kunnen noemen. De NOS maakt zich echter ook schuldig aan het bewust verstrekken van onjuiste informatie. Dat is een vorm van liegen die nog kwalijker is en waarvoor de NOS nota bene regelmatig waarschuwt. De NOS gebruikt dan het woord “desinformatie” en wijst doorgaans met de beschuldigende vinger naar de Russen, Trump of rechtse politici in Europa (de Qatarese propaganda-zender Al Jazeera wordt daarentegen als een normale “nieuwszender” beschouwd, waarvan berichtgeving vaak één-op-één wordt overgenomen).
Op 14 juli berichtte de NOS over de vrijspraak van Jamal T. (33), de automobilist die Tamar uit Marken heeft doodgereden. In 2020 liep het 14-jarige meisje weg uit haar ouderlijk huis. De aanleiding was een ruzie met haar ouders. Op een provinciale weg tussen Marken en Monnickendam reed Jamal T. over haar heen. Volgens de rechtbank in Haarlem valt de automobilist echter niets te verwijten (Tamar zou tijdens het ongeluk op de weg hebben gelegen). In het NOS Journaal van 18:00 uur werd Jamal T. een “Duitser” genoemd. Opvallend, want eerder op de dag werd hij in een NOS-artikel als “een in Duitsland wonende Irakees” omschreven. Die omschrijving is wel juist, want Jamal T. is geen Duits staatsburger.
In het Journaal werd dus over de nationaliteit van Jamal T. gelogen en de NOS deed dat bewust. Het eerder gepubliceerde artikel bewijst immers dat de NOS beter wist. Ter herinnering: in de missie van de NOS staat dat deze omroep “de hoogste journalistieke eisen” van zorgvuldigheid en betrouwbaarheid hanteert. Opzettelijk onjuiste informatie verstrekken staat daar haaks op. Dat geldt ook voor het onvermeld laten van relevante informatie (over de socioloog Niels Spierings) en het taalgebruik van NOS-verslaggever Edwin van den Berg (“vluchtelingen” in plaats van “asielzoekers”). Ik moet dan ook opnieuw concluderen dat de NOS onzorgvuldig en onbetrouwbaar is.