Boeren vrezen onzekerheid, provincies zien kansen, maar natuurorganisaties houden een slag om de arm. Het nieuwe stikstofplan raakt iedereen. De hamvraag: zijn ze wel realistisch? De Stentor maakt een ronde langs de hoofdrolspelers.
„Ik zie vooral veel teleurstelling en weer heel veel zorgen’’, zegt Dirk Bruins, voorzitter van boerenbelangenorganisatie LTO Noord. „Er zitten goede dingen in de plannen, maar het voelt ook alsof Den Haag als een olifant door de porseleinkast dendert.’’
Bruins zet grote vraagtekens achter het plan om nog maar maximaal 2,6 koe per hectare toe te staan. „Dit plan moet gaan over verbetering van de natuur of de waterkwaliteit, maar daar heb je andere criteria voor.’’
De stikstofzones, het grootste plan van het kabinet ‘hakken er ook heel erg in’. „Vooral omdat er volgens boeren niet staat wat daar wel of niet mag’’, zegt Bruins.
Landbouwminister Jaimi van Essen komt met zones van 500 of 1000 meter rondom kwetsbare natuurgebieden. Boeren die in zo’n zone wonen moeten aan de bak. Alleen op de Veluwe gaat het al om 376 bedrijven, schat het RIVM.
Moeten deze bedrijven krimpen? Kunnen ze verhuizen? Moeten ze stoppen? Of moeten ze biologisch gaan werken? Volgens LTO-man Bruins geeft de minister nu te weinig antwoorden. De onzekerheid bij de boeren blijft.
Vraag is hoe boeren op die onzekerheid gaan reageren. In coronatijd gingen ze massaal de straat op met hun trekkers. Geluiden over nieuwe protesten, heeft LTO-voorman Bruins nu nog niet gehoord.
Landbouwminister Van Essen wil juist een heel ander gevoel overbrengen. Volgens hem krijgen boeren met dit miljardenplan duidelijkheid. „Iets wat ze al jaren verlangen’’, zei hij vrijdag.
Van Essen wil niet dat bedrijven verdwijnen. Wel wil hij naar landbouw die minder belastend is voor de natuur, denk aan biologisch bijvoorbeeld. „Uiteindelijk kiest de boer wat er bij zijn of haar bedrijf past.’’
Boeren doen dat niet alleen. Van Essen wijst op de provincies die al plannen maken. Die overheden zijn ook verantwoordelijk voor de vergunningen. Zo neemt hij een plan van Gelderland om de stikstofuitstoot fors terug te dringen over.
Provincies krijgen sowieso een grote rol in het stikstofplan. Daar is Maurits von Martels, landbouwgedeputeerde in Overijssel, blij mee.
„Wij voelen ons gesteund in de aanpak waar we al eigenlijk voor hadden gekozen. Maar wij en Limburg hebben de meeste Natura 2000-gebieden, dus wij moeten vol aan de bak.’’
Zo zijn de zones nog niet honderd procent zeker. Zo’n twintig natuurgebieden kunnen nog afvallen. Eind 2026 al wil de minister met een definitieve selectie komen. Dat doet hij na overleg met de provincies.
Een flinke opgave, beseft ook Von Martels. „Het is een heel stevig pakket voor boeren. We kunnen hopelijk al het nodige doen om de sector, die in Overijssel nu zo sterk is, het perspectief te bieden dat nodig is voor de toekomst.’’
Natuurorganisaties reageren positief op de plannen. „Er zitten heel goede bouwstenen in die tot herstel van natuur kunnen leiden’’, zegt Andrea Kuiper-Vos, directeur-bestuurder bij Natuur en Milieu Overijssel.
Kuiper-Vos wijst op de zones rondom kwetsbare natuurgebieden. „Het kabinet zet belangrijke, noodzakelijke stappen vooruit.’’ Toch houdt ze een slag om de arm. „De echte test zit in de uitvoering.’’
Er lag immers al vaker een stikstofplan op tafel. Sinds 2019 proberen kabinetten Nederland van het ‘stikstofslot’ te halen. Tot op heden is dat niet gelukt. Niet dat er helemaal niets gebeurt, benadrukt Kuiper-Vos.
In Overijssel zitten boeren, natuurorganisaties, overheden en inwoners om tafel. Via zogeheten ‘gebiedsprocessen’ zoeken ze onder meer naar oplossingen voor het stikstofprobleem. Kuiper-Vos hoopt dat daar nu versnelling in komt.
Niet alleen boeren moeten aan de bak. Industriële bedrijven die in een zone zitten moeten ook verduurzamen. Denk aan de papierfabrieken in Eerbeek. Die zijn recent failliet verklaard, maar er wordt gewerkt aan een doorstart.
Een flinke opgave, beseffen ook ondernemersverenigingen als VNO-NCW en Bouwend Nederland. Maar deze plannen bieden wel perspectief. Ze willen dat Nederland snel van het ‘stikstofslot’ af gaat.
Alleen zo kunnen we weer nieuwe woningen bouwen en de energietransitie versnellen, stelt VNO-NCW. Allebei dingen waar Nederland volgens hen grote behoefte aan heeft.
Of de ambities worden waargemaakt moet blijken. Komende woensdag praat de Tweede Kamer over de plannen. Dan wordt duidelijker of het kabinet ook een meerderheid krijgt.
Onder meer boerenactiegroepen als Farmers Defence Force en Agractie voeren de druk alvast op. ‘We roepen de Tweede Kamer met klem op om dit onuitvoerbare pakket direct naar de prullenbak te verwijzen’, schrijven ze in een persbericht.
🗣️ Hoe denk jij over het stikstofplan? Praat mee in de reacties!