Het kabinet lijkt opnieuw af te koersen op harde stikstofmaatregelen rond natuurgebieden. Vrijdag presenteert landbouwminister Jaimi van Essen zijn langverwachte brief over landbouw, natuur en stikstof. Uit gelekte stukken en berichtgeving blijkt dat bufferzones, strengere emissiedoelen en mogelijk ingrepen in dier- en fosfaatrechten op tafel liggen.
Daarmee keert de angst voor het oude stikstofkaartje terug. Niet per se in dezelfde vorm als onder oud-minister Christianne van der Wal, maar wel via zones rond Natura 2000-gebieden. Voor veel boeren voelt dat opnieuw als beleid dat over hun erf heen wordt uitgerold.
Volgens De Telegraaf werkt het kabinet aan bufferzones rond honderd natuurgebieden. Bij veel gebieden zou het gaan om 500 meter. Op andere plekken wordt gesproken over 1000 meter. Voor de Veluwe komt mogelijk een aparte aanpak. Eerder werd ook al gesproken over strenge regels rond de Peel.
Duizenden bedrijven in beeld
De gevolgen kunnen groot zijn. Sectorberichten melden dat bij zones van 500 meter rond stikstofgevoelige natuur al zeker 3400 boerenbedrijven in beeld komen. Binnen zulke zones moet de uitstoot fors omlaag.
Voor melkveehouders kan dat direct raken aan het aantal dieren. Agractie waarschuwt in een videoboodschap dat reducties van ruim 60 procent voor veel bedrijven niet technisch op te lossen zijn.
“Dat houdt in dat voor melkveebedrijven gewoon gesnoeid moet worden in de veestapel”, zegt de organisatie. “Want andere manieren zijn er niet om dat te halen.”
Ook varkenshouders en pluimveehouders vrezen nieuwe druk. Die sectoren hebben volgens boerenorganisaties al jarenlang emissies teruggebracht. Nieuwe technische oplossingen zijn niet overal beschikbaar, betaalbaar of vergund.
KDW eruit, krimp achter de hand
Het pakket bevat niet alleen harde maatregelen. Minister Van Essen wil volgens gelekte plannen met een spoedwet de kritische depositiewaarde, de KDW, uit de wet halen. Die waarde geldt voor veel boeren als symbool van vastgelopen stikstofbeleid.
De huidige wet stuurt sterk op stikstofneerslag in natuurgebieden. Daardoor kan een kleine berekende toename al genoeg zijn om vergunningen te blokkeren. Het kabinet wil nu meer sturen op feitelijke uitstoot.
Voor 2035 zouden concrete emissiedoelen worden vastgelegd. Voor de landbouw gaat het volgens berichtgeving om 42 tot 46 procent minder ammoniak ten opzichte van 2019. Industrie en mobiliteit krijgen ook reductiedoelen.
Maar de angel blijft dat gedwongen krimp niet van tafel lijkt. In gelekte stukken wordt gesproken over sectorale stikstofplafonds. Als die worden overschreden, kan worden gekort op dier- of fosfaatrechten. Dat raakt direct aan de omvang van de veestapel.
Kritiek op oud stikstofdenken
Stikstofdeskundige Wouter de Heij waarschuwde eerder in de podcast Op z’n Kop! dat de plannen opnieuw te veel leunen op modellen, zones en brede reductiedoelen. Hij is niet tegen gebiedsgericht beleid op zichzelf. “Om te beginnen ben ik niet tegen een kaartje”, zei hij. “Maar niet op de manier zoals Van der Wal dat een paar jaar geleden deed.”
Volgens De Heij moet natuurherstel beginnen bij de vraag wat een gebied echt nodig heeft. Soms is stikstofreductie nuttig, maar natuur kan ook onder druk staan door droogte, slecht beheer, verzuring, waterkwaliteit, ganzen of rivierkreeften.
Zijn stelling is dat stikstofbeleid hooguit ondersteunend moet zijn aan actief natuurbeheer. Niet andersom. Bij varkensbedrijven kunnen moderne technieken volgens hem bijvoorbeeld veel uitstoot reduceren. “De nieuwste generatie gaswasser kan 95 procent eraf halen”, zei hij.
Die benadering botst met de vrees dat Den Haag opnieuw kiest voor algemene normen die vooral leiden tot minder dieren en minder boeren.
Agractie zinspeelt op protest
De spanning in de sector loopt zichtbaar op. Agractie roept in een video boeren op zich voor te bereiden. “De minister was zelf al bang voor een hete zomer”, zegt de organisatie. “Als er hard gesneden gaat worden in de agrarische sector, in de veehouderij, dan hoop ik dat iedereen er klaar voor is om er een hete zomer van te maken.”
De verwijzing naar 2019 is bewust. Toen trokken duizenden boeren naar het Malieveld uit protest tegen het stikstofbeleid. Volgens Agractie komt Nederland opnieuw op zo’n punt.
De organisatie benadrukt dat het niet alleen om boeren gaat. Als bedrijven verdwijnen, voelen ook loonwerkers, veeartsen, slagers, bakkers en dorpen dat. “Dan loopt zo’n dorp gewoon leeg”, klinkt het in de boodschap.
Vrijdag wordt beslissend
Het kabinet zegt met de nieuwe aanpak natuurherstel en vergunningverlening weer op gang te willen brengen. Dat is nodig, want boeren, bouwers en provincies zitten al jaren vast in juridische onzekerheid.
Maar de politieke vraag is of Van Essen met zijn brief werkelijk perspectief biedt, of vooral een nieuw stikstofkaartje in andere vorm presenteert.
Als de KDW verdwijnt, kan dat voor boeren een belangrijke doorbraak zijn. Als daar bufferzones, koeiennormen en mogelijke kortingen op rechten tegenover staan, dreigt juist een nieuwe protestzomer.