Boerenbelangengroepen proberen het protestvuur weer aan te wakkeren. Maandag zijn er acties gepland en staan de trekkers langs de snelweg. Wordt het weer zo’n hete actiezomer als in 2022? Betrokkenen zien vooralsnog een aantal belangrijke verschillen.
Vier jaar geleden stond het land op zijn kop. Nét voor de zomer presenteerde toenmalig minister Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof, VVD) haar plannen. Vooral het beruchte ‘stikstofkaartje’ maakte veel los. Daarop stond precies welk bedrijf moest wijken.
Wat volgde, was een zomer vol omgekeerde vlaggen, grote boerenprotesten, brandende hooibalen én boze boeren bij de woning van Van der Wal.
Actiegroepen als Farmers Defence Force en Agractie en de regionale trekkerleiders roepen boeren wederom op tot protest. Met teksten als ‘Nee tegen de aanval op boeren en gezinnen!’ en ‘Stop het spoor van verwoesting!’ willen ze boeren verleiden nogmaals de barricades op te gaan, nu om de plannen van minister Jaimi van Essen (D66) ‘van tafel’ te krijgen.
Nieuwe ‘publieksvriendelijke acties’ staan maandag gepland. Boeren zullen dan met hun trekkers langs de snelweg gaan staan, als teken van onvrede. Er zullen ‘rooksignalen en spandoeken’ te zien zijn, meldt Agractie-voorzitter Erik Luiten, maar nog geen wegblokkades. „Dat gebeurt pas als het kabinet niet naar ons luistert.”
Hoeveel boeren actie gaan voeren, weet niemand
Opmerkelijk: niemand van de actiegroepen kan op dit moment inschatten hoeveel boeren maandag aan het protest zullen meedoen. Everdien Kuiper, trekkerleider uit Hardenberg, stelt dat dat komt omdat de stikstofbrief van Van Essen ‘anders is opgebouwd’ dan die van Van der Wal toentertijd.
„Er is nu geen echt stikstofkaartje. Boeren moeten zelf doorrekenen wat de plannen van het kabinet precies voor hen betekenen. Dat is ingewikkeld, dus het duurt even voordat je precies weet wat je te wachten staat.” Ze noemt dit ‘slim’ van Van Essen. Boeren houden zich daardoor nog even koest, denkt Kuiper.
Sowieso is het de vraag hoe groot de actiebereidheid van de boeren precies is. Ger Koopmans, voorzitter van Land- en Tuinbouworganisatie Nederland, de grootste boerenbelangenbehartiger van Nederland, zegt al maanden dat protesteren geen zin heeft. Eerdere acties hebben de problemen volgens hemook niet opgelost. Hij vindt het daarom beter om het gesprek aan te gaan met het ministerie.
De belangenvereniging van jonge boeren, het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt, staat er ongeveer hetzelfde in. Al stelt vicevoorzitter Merel Straathof wel dat de aankondiging van de provincie Noord-Brabant vorige week de boel op scherp heeft gezet. De provincie is van plan in het najaar de vergunningen van vijf pluimveebedrijven in te trekken, nadat de rechter had geoordeeld dat de provincie veel meer stikstofuitstoot moet verminderen. De kippenboeren moeten dan stoppen met hun bedrijf.
Klap in gezicht
Straathof noemt dit ‘een klap in het gezicht van agrarisch Nederland’. „Als ondernemers die jarenlang volgens de geldige regels hebben gehandeld, hun vergunning alsnog kwijtraken, verdwijnt elk vertrouwen in de overheid.” Als het hun kan overkomen, kan het immers iedereen overkomen, is het idee.
Straathof ziet dat dit besluit ‘de knop heeft omgezet bij de redelijke mensen’. „Ik merk dat de actiebereidheid daardoor toeneemt.” Al is het onder haar eigen leden ‘nog rustig’.
Dat laatste komt wellicht doordat minister Van Essen meldde dat hij er ‘alle vertrouwen’ in heeft dat het dreigende intrekken van vergunningen zoals in Brabant niet meer voorkomt,als zijn stikstofplannendoor de Eerste en Tweede Kamer zijn.
De kans dat dat lukt is groot, omdat er een politieke meerderheid voor die plannen is. Het kabinet verwacht dat met dit pakket in de hand, vergunningen niet meer worden geschrapt.
De komende acties zullen waarschijnlijk niet zo’n onrustig karakter hebben als de protesten van vier jaar geleden, verwachten betrokkenen momenteel. Maar Luiten van Agractie klinkt dreigender. Hij zegt tegen de minister: „Je kunt nu prima achteroverleunen. Maar of dat verstandig is, zal moeten blijken.”