Hij was jarenlang de populairste bisschop van Vlaanderen. Een man die op de fiets door Brugge reed, gulzig pralines at op recepties en na een misviering gemoedelijk bleef hangen voor een babbel en een pint. Tot de ‘monseigneur onder de mensen’ in 2010 voorgoed ontmaskerd werd als seksueel roofdier en zo het startschot gaf voor het zwartste hoofdstuk in de Belgische kerkgeschiedenis. Vanochtend raakte bekend dat hij gestorven is zoals hij de voorbije zestien jaar leefde: verborgen voor de buitenwereld.
2010 moest een feestjaar worden voor Roger Vangheluwe. De in Roeselare geboren bisschop was toen al 25 jaar de minzame baas van het bisdom Brugge en maakte zich op voor tal van vieringen. Om zichzelf te fêteren schreef hij zelfs een boek met als tedere titel: ‘Een pluisje door de wind’. Niemand misgunde het hem. Sinds hij in 1985 bisschop Emiel Jozef De Smedt opvolgde, was Vangheluwe uitgegroeid tot een van de populairste kerkleiders van het land.
Vangheluwe gold niet als een briljant theoloog of groot intellectueel, maar compenseerde dat met nabijheid. ‘Monseigneur Roger’ reed met de fiets door Brugge, zegende wielrenners aan de start van de Ronde van Vlaanderen en sprak in eenvoudige, zachte taal. “Chocolade is zoals het geloof”, zei hij graag. “De eerste smaak is bitter. Later pas proef je het zoet.”
Roger Vangheluwe (hier destijds met chocolatier Dominique Persoone) geniet zichtbaar van een praline. © JVK
Zeker in West-Vlaanderen bereikte zijn populariteit haast pauselijke hoogtes. “Hij is een mens onder de mensen”, klonk het jarenlang onder het Belfort. Een bisschop die luisterde, grapjes maakte en jongeren aansprak. Hij profileerde zich als vrij vooruitstrevend: mild over homoseksualiteit, soepeler voor gescheiden gelovigen en voorstander van meer ruimte voor vrouwen in de Kerk. Priesters noemden hem “herderlijk”, burgemeesters spraken over een man die “altijd tussen de mensen stond, nooit erboven”.
Vangheluwe hier in 2005 bij een asielzoekende familie. © Kurt Desplenter
Maar achter die warme façade ging een duister geheim schuil.
Op 23 april 2010 bekende de bisschop van Brugge dat hij jarenlang “een jongen uit zijn omgeving” seksueel had misbruikt. Niet veel later bleek het om zijn neef Mark te gaan. Vangheluwe diende meteen zijn ontslag in bij paus Benedictus XVI. Vlaanderen verstijfde. De Kerk sidderde. De man die jarenlang preekte over geloof, vergeving en menselijkheid bleek een seksueel roofdier.
Volgens latere bekentenissen begon Vangheluwe zijn neef te misbruiken toen het kind amper vijf of zes jaar oud was. Mark Vangheluwe (intussen 58) vertelde later in de beklijvende VRT-docureeks ‘Godvergeten’ hoe het begon. Hij bleek zelfs nog jonger te zijn. “Ik was drie, vier jaar, tot m’n achttiende – bijna… Het was zo rond Pasen, hij ging me de paaskaars eens laten aansteken, met zo’n stok. Dan is het voor de eerste keer gebeurd. Ik stond daar ineens naakt in die kamer, en ‘bedekt gelijk een engelke’, dat zei ie dan… Het is niet prettig om daar te staan, en Jezus stond erop te kijken, daar op z’n gemak. En de paaskaars, die brandde. Een nonkel die bisschop is, ‘een hele eer’, zeggen ze dan… Die moest door de mand vallen.”
Terwijl hij zijn slachtoffer betaalde, groeide zijn publieke prestige verder. Hij gaf lezingen over moraliteit en sprak zich publiek uit tegen ontsporingen in de Kerk
Toch bleef alles jarenlang binnenskamers. Familieleden zwegen. Pogingen om de kerkelijke hiërarchie in te lichten leverden niets op. Kardinaal Godfried Danneels werd volgens verschillende getuigen al in de jaren negentig op de hoogte gebracht, maar ondernam geen zichtbare actie.
Roger Vangheluwe en Godfried Danneels hier samen in 2007. © Photo News
Daar speelde geld een opvallende rol in. Jarenlang betaalde Vangheluwe aanzienlijke bedragen aan zijn slachtoffer en diens familie. Officieel sprak het bisdom Brugge over “schadevergoedingen”, maar in werkelijkheid ging het om zwijggeld. Volgens bronnen rond de familie kreeg het slachtoffer in de jaren 90 al “miljoenen Belgische franken” van zijn oom, onder meer voor verbouwingen aan zijn huis. Later bevestigde het bisdom dat geregeld “aanzienlijke sommen” werden betaald, samen goed voor vele tienduizenden euro’s.
Dat de betalingen jarenlang doorgingen, kwam ook doordat het slachtoffer beschikte over een explosief drukmiddel: geluidsopnames waarop de bisschop het misbruik toegaf. Dat “sterke wapen”, zoals neef Mark het noemde, zou jarenlang vervaarlijk boven Vangheluwe bengelen. Toch bleef hij zitten waar hij zat. Meer nog: terwijl hij zijn slachtoffer betaalde, groeide zijn publieke prestige verder. Hij gaf lezingen over moraliteit en sprak zich publiek uit tegen ontsporingen in de Kerk.
Mark Vangheluwe tijdens zijn getuigenis in Godvergeten. © VRT
Die dubbele moraal maakte de schok in 2010 alleen maar groter. Intussen raakte ook bekend dat Vangheluwe mogelijk een tweede neef had misbruikt. De reacties waren vernietigend. “On-voor-stel-baar”, zei zijn eigen woordvoerder Peter Rossel. Toenmalig burgemeester van Brugge Patrick Moenaert sprak van “verstomming”. Priesters hadden het over “veel kwaad dat onder de mat geveegd werd”.
De verontwaardiging explodeerde pas echt toen geheime tapes uitlekten van een gesprek tussen kardinaal Godfried Danneels, Vangheluwe en het slachtoffer. Daarop is te horen hoe Danneels probeert te vermijden dat de zaak publiek wordt. “Ge gaat dat toch niet aan de grote klok hangen?”, vraagt hij. Hij spreekt ook over “vergiffenis vragen” en noemt publieke vernedering “zwaar”. De tapes versterkten het beeld van een Kerk die vooral bezig was zichzelf te beschermen. Voor veel gelovigen betekende de affaire-Vangheluwe een definitieve breuk met de katholieke kerk.
Roger Vangheluwe op 7 november 2006 terwijl hij trots een nieuwe kazuifel en mijter voor zijn zeventigste verjaardag toont. © Peter Maenhoudt
Nadat de paus zijn ontslag had aanvaard, begon Vangheluwe aan zijn leven “in het verborgene”. Eerst vluchtte hij naar de abdij van Westvleteren. Maar toen bekend raakte dat hij daar verbleef, brak protest los. De trappisten werden overspoeld met woedende reacties en Vangheluwe moest vertrekken.
Het Vaticaan bracht hem daarna onder in Franse kloosters, op geheime adressen. Brieven aan hem liepen via de pauselijke nuntiatuur in Brussel. Hij mocht niet meer spreken met de pers.
Maar ook dat hield niet stand. In een verrassend tv-interview in april 2011 op de toenmalige zender VT4 minimaliseerde hij het misbruik als “een spelletje”. Vooral de uitspraak “dat was een beetje een relatietje” sloeg in als een bom. Ook tegenover toenmalige VTM NIEUWS-journalist Barend Leyts minimaliseerde hij zijn daden uit het verleden. Zelfs het klooster waar hij verbleef, wilde hem daarna kwijt.
Uiteindelijk belandde hij in de abdij van Solesmes, een benedictijnenklooster in Frankrijk. Daar leefde hij teruggetrokken tussen monniken, in stilte en afzondering. Journalisten die hem jaren later probeerden op te zoeken, botsten op gesloten deuren. “De priester wenst u niet te ontmoeten”, klonk het.
Roger Vangheluwe sleet zijn laatste levensjaren in deze abdij van Saint- Pierre in Solesmes. © Gianni Barbieux/ Photo News
Tot in zijn laatste levensjaren bleef het dossier etteren. Op zijn computer werden duizenden pornografische beelden gevonden, waaronder honderden naaktfoto’s van kinderen. Juridisch liep veel vast op verjaring, maar moreel bleef de schade enorm.
Pas in 2024 greep paus Franciscus definitief in. Vangheluwe verloor zijn klerikale status: geen bisschop meer, geen priester meer. Voor veel slachtoffers van kerkelijk misbruik kwam die beslissing veel te laat. De bisschop die ooit door volle kerken werd aanbeden, eindigde zijn leven verborgen achter Franse kloostermuren. Als het gezicht van een schandaal dat de Belgische Kerk voorgoed tekende. Hij werd intussen zelfs al even veelbetekenend “in het verborgene” begraven.