Oekraïne trekt aan de alarmbel: opperbevelhebber Oleksandr Syrsky zegt dat Vladimir Poetin zijn realiteitszin kwijt is en z’n leger een nieuw plan laat uitwerken om Kiev alsnog te veroveren via een aanval vanuit Wit-Rusland. Moet Oekraïne die dreiging ernstig nemen? Ex-kolonel en defensiespecialist Roger Housen ziet vooral een heel ander scenario opdoemen, eentje dat Rusland weleens veel pijn zou kunnen gaan doen. “Poetin zit tussen hamer en aambeeld, maar je kan niet zeggen dat hij dom is.”
Kolonel, verrast de uitspraak van Syrsky — dat de Oekraïners rekening houden met Russische plannen om via Wit-Rusland hoofdstad Kiev in te palmen — u, of wist u al dat dit een optie was?
Roger Housen: “Net zoals westerse legers werkt ook het Russische leger voortdurend scenario’s uit. Ik heb zelf een jaar tussen die mannen rondgelopen, dus ik weet waarover ik spreek. Het zou dus goed kunnen dat zo’n plan bestaat, al dan niet op vraag van het Kremlin zelf. Maar ik heb grote twijfels bij de haalbaarheid ervan. Je kan Kiev wel met een dikke stift op een kaart omcirkelen, het uitvoeren is iets compleet anders. In februari ‘22 was het nog een realistisch scenario dat de Russen Kiev zouden innemen en het was toen kantje boord dat Oekraïne – met meer geluk dan kunde – dat rampscenario kon afwenden. Vandaag, ruim vier jaar later, is de situatie compleet anders.”
Volgens de Oekraïense opperbevelhebber Oleksandr Syrsky (links in beeld) is er een Russisch plan om via Wit-Rusland Kiev in te nemen. © AFP
“Kiev is een militair bolwerk geworden, met loopgraven, mijnenvelden en parate eenheden tussen de stad en de grens met Wit-Rusland. Om Kiev alsnog in te nemen, heeft Rusland enkele honderdduizenden militairen nodig, met massa’s zwaar materieel – zoals tanks, pantservoertuigen, houwitsers, vliegtuigen – dat ze simpelweg niet hebben. En ze zouden hun meest ervaren, meest geharde eenheden van het oostfront moeten weghalen om zo’n formatie samen te stellen, wat daar meteen gevaarlijke gaten slaat.”
Botst het plan naast militaire ook op politieke obstakels?
“Zeker. Ik zie er alvast twee. Rusland zou Wit-Rusland als springplank moeten gebruiken, maar president Loekasjenko’s positie is al enkele jaren wankel, met stevige interne oppositie. Als hij dat openlijk toelaat, betekent dat het einde van zijn regime. Zijn bevolking zou dat niet slikken. Vorige week werd Loekasjenko nog door Poetin ontboden naar diens buitenverblijf in Valdai, twee dagen later zocht de Wit-Russische president alweer toenadering tot Peking. Die man wedt op twee paarden: als het Kremlin hem echt het mes op de keel zet, verwacht ik dat hij zich meer richting China keert.”
“Daarnaast zou Poetin zelf moeten mobiliseren, en dat is linke boel. De oorlog was voor de meeste Russen lang een ver-van-mijn-bedshow, want het waren contractsoldaten die naar het front trokken, mensen die hun eigen keuze maakten. Maar door aanhoudende Oekraïense aanvallen op raffinaderijen, de Krim en steden als Moskou en Sint-Petersburg begint men de oorlog nu ook in Rusland zelf te voelen. Een mobilisatie waarbij jonge mannen gedwongen naar het front moeten bovenop dat groeiende ongenoegen, riskeert protesterende moeders op straat te krijgen. En daar is het Kremlin wel bang van, want boze moeders kan je niet zomaar uit elkaar knuppelen of in de gevangenis stoppen.”
Als Poetin zou mobiliseren, riskeert hij protesterende moeders op straat. “En daar is het Kremlin bang van. Die kan je niet uiteen knuppelen.” © AFP
Zou het Wit-Russische leger de Russen dan niet zelf kunnen bijstaan bij zo’n operatie?
“Forget it. Het Wit-Russische leger stelt militair niks voor: ze zijn slecht getraind en slecht uitgerust, zwakker nog dan het Belgische leger. De waarde van hen mee te laten vechten is nihil en de Wit-Russen zelf zouden er alles aan doen om dat te vermijden.”
Dus Syrsky’s these dat Poetin het contact met de realiteit kwijt is, klopt?
“Ja en nee. Men zal Poetin de waarheid over het front grotendeels verbloemen, dat klopt. Maar hij is niet dom. Als zijn generale staf met een plan komt waarvoor 200.000 tot 300.000 man nodig zijn om vanuit het noorden op te rukken, beseft hij zelf ook snel dat dat een onmogelijke affaire is.”
“De oorlog was voor de meeste Russen lang een ver-van-mijn-bedshow, maar door aanhoudende Oekraïense aanvallen op raffinaderijen is dat niet meer zo.” © ANP / EPA
Wat kan hij dan nog wél doen om deze oorlog in zijn voordeel te draaien?
“Poetin zit tussen hamer en aambeeld. Winnend afsluiten wordt zeer moeilijk. In het beste geval veroveren ze nog wat extra in de Donbas, waar ze nu proberen Kostjantynivka in te nemen als springplank richting het najaar naar de laatste twee grote Donbas-steden in Oekraïense handen: Sloviansk en Kramatorsk. Als Poetin de rest van de Donbas kan veroveren of ernstig bedreigen, denkt hij sterk genoeg te staan om aan tafel te gaan zitten. Oekraïne zal dat gebied nooit zomaar afstaan, dus vermoedelijk eindigt dat in een bevroren conflict: een soort gedemilitariseerde zone met geregelde opflakkeringen van geweld, zonder dat iemand er echt controle over heeft. Poetin zal dat dan verkopen als overwinning. Maar ik zie nog een ander scenario, dat de Russen niet graag zien, waarbij de Oekraïense druk wordt opgevoerd.”
“Zelensky zei vorige week dat de volgende veertig dagen cruciaal worden. Dat slaat volgens mij op de eerste inzet van Oekraïnes eigen ballistische raketten, de FP7 en FP9, geproduceerd door wapenbedrijf Firepoint. Tot nu toe kon Oekraïne Rusland enkel raken met langeafstandsdrones en kruisraketten zoals de Flamingo en de Neptunus, met een lading van hooguit een paar honderd kilo. Die tuigen zijn relatief makkelijk te onderscheppen door luchtafweer.”
“Een ballistische raket draagt makkelijk 700 à 800 kilo springstof. Ze vliegt bovendien in een steile parabolische baan, heel snel en heel hoog, en is daardoor veel moeilijker tegen te houden. Daarom richten de Russische Iskanders, zoals deze week nog in Kiev, zoveel schade aan. Als Oekraïne dat wapen nu ook zelf inzet, kan het Rusland enorme schade toebrengen, met luchtafweer die dat amper kan tegenhouden. Met dat vooruitzicht denk ik dat Poetin binnenkort eerder zijn handen vol heeft aan de verdediging zijn grondgebied in plaats van Kiev in te nemen.”