Veehouderijen in een straal van 1 kilometer rond vijftien grote natuurgebieden moeten het meest inkrimpen. Een boer mag nog maar 2,6 koe per hectare houden. Maar ook: het kabinet trekt flink de portemonnee om boeren perspectief te geven. Dat staat in de stikstofplannen van het kabinet, in handen van deze nieuwssite.
Vrijdagmiddag presenteert Landbouwminister Jaimi van Essen (D66) zijn nieuwe stikstofaanpak om Nederland van het slot te halen. Het is een breed pakket aan maatregelen, waarin ook – als ultieme remedie – gedwongen krimp terugkomt.
Met het pakket denkt Van Essen de wettelijke stikstofdoelen voor de landbouw te behalen. Het pakket is volgens hem ‘juridisch geborgd’, en zou stand moeten houden bij de rechter. Ook de vergunningverlening moet hierdoor weer op gang komen, waardoor er meer gebouwd kan worden.
Met name boerderijen die zich in een straal van 1 kilometer rondom vijftien grote natuurgebieden – zoals De Peel en de Veluwe – bevinden, pakken de pijn. Daar komt een zogeheten ‘bufferzone’, waar veel minder stikstof uitgestoten mag worden. In deze zone moeten boeren extra maatregelen nemen om nog 20 procent minder uit te stoten, bovenop de landelijke maatregelen. Rond nog eens 85 andere stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden gaat een zone gelden van 500 meter.
Het kabinet komt in 2027 met speciale normen voor deze gebieden. Boeren wordt de kans gegeven om deze normen op hun eigen manier te halen. Lukt dat niet, dan legt de overheid vanaf 2035 meer dwingende maatregelen op.
Een mestrobot maakt een stalvloer schoon. © ANP / ANP
Waar in het kabinet-Rutte 4 werd gerekend met zones van 250 tot 500 meter – afhankelijk van de plek – kiest het kabinet-Jetten er dus voor om óók een relatief ruime strook te hanteren. Op deze manier wil Van Essen de pijnlijke maatregelen om minder stikstof uit te stoten over meerdere bedrijven verdelen. Zo worden weliswaar méér boeren geraakt, maar is er tegelijkertijd meer maatwerk mogelijk voor de boeren in kwestie.
Een andere stevige maatregel voor boeren is dat het kabinet grondgebondenheid gaat invoeren, ofwel een koeiennorm. Simpel gezegd mogen boeren straks per hectare nog maar 2,6 koeien houden. Melkveehouders kunnen binnen een straal van 25 kilometer afspraken maken met akkerbouwers, zodat de lasten gezamenlijk worden verdeeld. Melkveehouders in gevoelige gebieden zoals zand- en lössgronden moeten meer gras laten staan, 85 procent van hun grond moet dat beslaan.
Juist over grondgebondenheid is donderdagavond nog tot laat gediscussieerd in het kabinet. De maatregel ligt namelijk zeer gevoelig binnen de boerensector.
Allereerst omdat het volgens critici niet bijdraagt aan een oplossing voor het stikstofprobleem, maar aan de verbetering van waterkwaliteit. Boeren vragen zich af waarom het dus in de stikstofaanpak moet zitten.
Daarbij heeft de norm stevige consequenties voor boeren in gebieden als De Peel, waar in verhouding de meeste boerderijen zijn met meer dan 2,6 koeien per hectare. Grond erbij kopen lukt daar niet, omdat er al zoveel boeren zijn. Dus dan zit er maar één ding op: minder vee.
Groot verschil met de plannen van het vorige kabinet is wel dat dit kabinet meer geld gereserveerd heeft om boeren (deels) te kunnen compenseren. Bovenop de afspraken uit het regeerakkoord komt er ook na 2035 jaarlijks nog eens 365 miljoen euro extra op tafel voor natuurherstel en natuurbeheer door boeren.
Al met al trekt de coalitie van D66, VVD en CDA tot 2034 zo’n 20 miljard euro uit om boeren te helpen. Het kabinet-Schoof hoopte het nog met 5 miljard euro te kunnen doen.
Overigens is het nog wel de vraag hoeveel zin het heeft om meer geld uit te trekken voor beëindigingsregelingen. Sinds 2019 hebben kabinetten in totaal 4,2 miljard euro gereserveerd om boeren over te halen hun bedrijf te verkopen. Maar boeren hebben daar maar 2,6 miljard euro van gebruikt, blijkt uit een rapport van de Algemene Rekenkamer. Het is nog de vraag hoe Van Essen boeren nu gaat overhalen wél meer gebruik te maken van de beëindigingsregeling.
Eerdere stikstofplannen leidde tot grote protesten. © ANP / ANP
Het plan moet ein-de-lijk een antwoord bieden op het stikstofprobleem: een hete aardappel die politiek Den Haag al zeven jaar voor zich uit schuift.
Het kabinet-Rutte 4 kwam daarop met het Nationaal Plan Landelijk Gebied, inclusief het fameuze ‘stikstofkaartje’ waarin gedetailleerd onder meer stond dat rond Natura 2000-gebieden de stikstofuitstoot met 70 procent zou moeten dalen. Een paar uur later stonden er boeren bij haar huis, een paar weken later trok het CDA de handen af van het plan.
Het daaropvolgende kabinet-Schoof nam geen maatregelen, waarna de bal bij het huidige kabinet kwam te liggen.
Honderden boerenbedrijven geraakt
Uit berekeningen van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en het Financieele Dagblad bleek eerder al dat honderden boerenbedrijven geraakt gaan worden door de plannen. Binnen een straal van 250 meter van stikstofgevoelige natuurgebieden zijn bijna 1900 boerenbedrijven gevestigd. Op 500 meter zijn er tussen de 3000 en 3500 en binnen 1 kilometer 5500 tot 6500 bedrijven.
KIJK OOK naar deze video’s over de politiek:
Deze afspeellijst is niet (meer) beschikbaar
Error Code: 5004