Landbouwminister Jaimi van Essen (34) denkt dat ons land in 2028 van het stikstofslot is. „Dat durf ik te zeggen.” Maar dat vraagt wel flinke offers van boeren, erkent de D66’er. En weer 130 km/uur op de snelweg… dát zit er nog niet in.
Aan het eind van het interview verhaalt Jaimi van Essen over een boer in De Lutte, een dorpje in de gemeente waar hij woont. Hoe de boer de Prins Carnaval was in het dorp, de gevierde man. „Iemand waar iedereen naar opkeek.” Maar een jaar later moest verhuizen vanwege stikstofregels. „Dat doet iets met hém, maar ook met de hele dorpse samenleving.”
Ligt dit straks ook weer snel in de prullenbak?
„Ik denk dat iedereen nu de urgentie voelt. Het land is stikstofmoe. Er moeten weer huizen gebouwd worden, mensen willen ondernemen, maar ook boeren willen duidelijkheid. Iedereen die ik spreek zegt: we staan al zeven jaar stil, het is wel een keer goed.”
Maar u vraagt flinke offers van de boeren.
„Zeker, we vragen écht wel wat. Maar boeren zeggen ook: trek die pleister er nu maar af. En we hebben ook 20 miljard in de achterzak. We zeggen niet: dit is het en regel het maar.”
De prijs wordt betaald door de boer.
„Nee, we vragen van iedereen iets. Van bedrijven, van het wegverkeer, maar ook van mensen. Neem het verdienmodel van de boeren: wij gaan de keten, van veevoederbedrijven tot fabrikanten en supermarkten, ook laten meebetalen via een soort heffing om te zorgen dat een boer die bijvoorbeeld biologisch boert ook uit kan komen.”
Dan worden producten in de supermarkt duurder voor de burger?
„We gebruiken zo’n soort heffing ook al voor plasticverpakkingen: als bedrijven die gebruiken, betalen ze daarvoor. De burger betaalt uiteindelijk 0,01 cent meer per product. Maar alles bij elkaar kan zo’n systeem een pot opleveren waar de boer die z’n best doet iets aan heeft.”
U introduceert een koeiennorm. Vanaf 2035 mogen boeren nog maar 2,6 koeien per hectare houden. Critici zeggen: dat is geen oplossing voor het stikstofprobleem. Waarom staat het toch in de plannen?
„Omdat ik eerlijk wil zijn. We leggen nu iets neer wat voor de komende decennia bepaalt hoe we de landbouw in Nederland willen inrichten. Die grondgebondenheid, zo heet dat in vaktermen, moet ingevoerd worden van de Europese Commissie om de waterkwaliteit te verbeteren. Ik kan het niet maken – vind ik – om over twee of drie jaar opnieuw met een pijnlijke maatregel te komen voor boeren. Ik vind het niet fair om nu een pakket af te kondigen waar deze norm niet in zit.”
Boeren in een straal van 1000 meter rondom de grote natuurgebieden zijn de klos. Die mogen nóg minder stikstof uitstoten dan de rest van de boeren in Nederland. Waarom hebt u voor 1000 meter gekozen? Dit is veel ruimer dan andere kabinetten wilden.
„We hebben gekozen voor een ruimere zone bij de gebieden die het meest overbelast zijn. Daar kunnen vergunningen nu niet verleend worden en dat willen we wél.”
Maar het is wetenschappelijk gezien na 500 meter niet meer herleidbaar waar stikstof vandaan komt.
„Ja, maar maatregelen in die zone van 1000 meter zijn nog steeds 2,5 keer zo effectief als maatregelen buiten die zones. Dus als je die pijn daar níét pakt, dan moet je die generiek uitspreiden, dus over het hele land. En dat moet dan 2,5 keer zo zwaar. Dat willen we niet.”
U bent wéér een nieuwe minister met wéér een nieuw plan, met veel pijn voor de boeren.
„Zeker. Maar hier zit ook geld in voor stalmaatregelen, voor vernieuwing. Er zit nogal wat in dit pakket. Natuurlijk zullen er boeren zijn die zeggen: ik ben het er niet mee eens. Maar het pakket is echt in balans.”
Wanneer is het land van het slot?
„Onze verwachting is dat provincies in 2027 weer vergunningen kunnen gaan afgeven. Dus het land gaat gebiedsgewijs van het slot eigenlijk. We weten nog niet welk gebied als eerste loskomt, dat hangt ook van de snelheid van uitstootvermindering af. Maar ik durf te zeggen: vanaf 2028 is Nederland van het slot.”
Mogen mensen straks dan ook weer 130 kilometer per uur op de snelweg gaan rijden?
„Dit pakket gaat daar niet over. Hoewel ik nu weer in Twente woon en wel érg lang onderweg ben. Dat moet Vincent Karremans (minister van Infrastructuur en Waterstaat, VVD) maar regelen.”
Bent u bang voor boerenprotesten deze zomer?
„Ik ben bang voor economische stilstand. Dat is de grootste vijand van Nederland. ”
Is het erg als er weer boerenprotesten op gang komen?
„Weet ik niet. LTO-voorman Ger Koopmans zei: van protesteren krijg je geen vergunning. Ik denk dat boeren echt veel behoefte hebben aan duidelijkheid. Dat hoor ik ook bij oppositiepartijen in de Tweede Kamer. We gaan het zien. Zoals wij in Twente zeggen: ‘Kiek’n wat t wordt.”
KIJK OOK naar deze video’s over de politiek:
Deze afspeellijst is niet (meer) beschikbaar
Error Code: 5004